13 Eki HRİSTİYAN MOLDOVA TÜRK’LERİMİZDE BAYRAMLARINA HAZIRLANIYOR
DOGU AVRUPANIN HRISTIYAN MOLDOVA TURKLERINDE KUTSAL GÜNLER BAYRAMLAR.
Moldova’da yaşayan Hristiyan Türkler, yani Gagavuz (Gökoğuz) Türkleri, Ortodoks Hristiyan inancına sahip olmalarına rağmen eski Türk kültürünü, şamanistik ögeleri ve geleneklerini dini bayramlarıyla harmanlamışlardır. Bu durum, dünyada eşine az rastlanan çok özgün bir bayram kültürünü ortaya çıkarıyor.
Gagavuz Türklerinin en önemli bayramları şunlardır:
- Hederlez (Hıdırellez)
6 Mayıs’ta kutlanan Hederlez, Gagavuzlar için en büyük ve en coşkulu ilkyaz (bahar) bayramıdır.
Önemi: Kışın bitişini, doğanın uyanışını ve yeni tarım/hayvancılık yılının başlangıcını simgeler. Çobanlar bu gün sürüyü otlatmaya çıkarır ve mal sahipleriyle sözleşme imzalar.
Kutlamalar: Komrat ve Çadır Lunga gibi şehirlerde dev şenlikler, geleneksel at yarışları, güreşler ve halk oyunları düzenlenir. Evler temizlenir, kurbanlar kesilir ve özel “kolaç” ekmekleri pişirilir.
- Kasım Bayramı (Kasım Yortusu)
8 Kasım’da kutlanan bu bayram, Hederlez’in tam karşıtıdır ve kış mevsiminin başlangıcını temsil eder.
Önemi: Hayvancılıkla uğraşan Gagavuzlar için yaylalardan dönüş, sürülerin ahırlara kapatılması ve kış hazırlıklarının tamamlanması anlamına gelir.
Kutlamalar: Tıpkı Hederlez’de olduğu gibi toplu yemekler yenir, kurbanlar kesilir, dualar edilir ve kışa hazırlık şenlikleri yapılır.
- Canavar Yortusu (Kurt Bayramı)
Dünyadaki diğer hiçbir Hristiyan topluluğunda görülmeyen, tamamen eski Türk totemizminden ve kurt kültünden kalma en özgün bayramdır. Genellikle 10-17 Aralık (veya Kasım sonu) tarihleri arasında kutlanır.
Önemi: Kurtların aileye, evcil hayvanlara ve sürüye zarar vermesini engellemek amacıyla inanışa dayalı birtakım yasaklar uygulanır.
Kısıtlamalar: Bayram süresince kadınların makas, bıçak gibi kesici aletler kullanması, dikiş dikmesi ve saç taraması kesinlikle yasaktır. Erkekler ise tarlada veya evde ağır işler yapmazlar. Bu günlerde kurtların öfkesini çekmemek için oruç da tutulur.
- Paskala (Paskalya)
Gagavuzların en kutsal dini bayramıdır. İsa Mesih’in dirilişini kutladıkları bu dönem, Orta Asya’dan getirdikleri bahar ritüelleriyle birleşmiştir.
Kutlamalar: Bayram öncesinde 7 haftalık büyük bir oruç tutulur. Paskala gününde yumurtalar kırmızıya boyanır (kırmızı renk canlanmayı ve sağlığı temsil eder), özel Paskalya çörekleri pişirilir ve kilise ayinlerinden sonra büyük aile sofraları kurulur.
- Noel (Koliada Doğuş Bayramı)
İsa Peygamber’in doğuşunun kutlandığı bayramdır. Gagavuzlar arasında hem modern takvime (25 Aralık) hem de eski Jülyen takvimine (6-7 Ocak) göre iki dönemde de kültürel izleri görülür.
Kutlamalar: Çocuklar ve gençler ev ev gezerek “Koliada” adı verilen Noel şarkılarını/ilahilerini Türkçe (Gagavuz Türkçesiyle) söylerler. Ev sahipleri de onlara harçlık, şeker veya kolaç ekmeği ikram eder.
- Panaya ve Probojen (Ağustos Bayramları)
Probojen (6 Ağustos): Hz. İsa’nın görünüm değiştirdiği gün kabul edilir. Gagavuz kadınları o güne kadar elma ve üzüm yemezler; ilk kez kilisede vaftiz edilmiş (okunmuş) meyveleri bu bayramda yerler.
Panaya (15-28 Ağustos): Meryem Ana’nın göğe yükselişi anısına 15 günlük bir orucun ardından kutlanır. Yeni hasat edilen undan ekmekler (kolaç) yapılır, kurbanlar kesilerek keşkek ve pilav dağıtılır.
Bu bayram etkinlikleri onların kimliklerini ve kulturlerini ayakta tutar birligi saglar.